Prop AMM là gì? Vì sao mô hình này đang thay đổi DEX trên Solana?

Bài kiến thức · Prop AMM · Solana Market Structure · Cập nhật 2026

Market Structure 101

Proprietary AMM · Active Liquidity · Oracle Pricing · Best Execution

Prop AMM là gì?
Vì sao mô hình này đang thay đổi DEX trên Solana?

Prop AMM, viết đầy đủ là Proprietary Automated Market Maker, là thế hệ AMM mới trong đó thanh khoản được quản lý chủ động bởi market maker chuyên nghiệp thay vì để người dùng phổ thông gửi tài sản vào pool. Mục tiêu của Prop AMM rất đơn giản: báo giá sát hơn, trượt giá thấp hơn, giảm rủi ro bị arbitrage độc hại và đưa chất lượng execution on-chain tiến gần, thậm chí vượt, một số sàn tập trung.

Mô hình

Active liquidity

Chain nổi bật

Solana

Ứng dụng chính

Spot DEX blue-chip pairs

Thị phần Solana spot DEX

53%

Tỷ trọng volume qua Prop AMM trong Q1/2026, tăng từ 45% ở Q4/2025.

Median fill

0.72 bps

Theo Jump Crypto, median SOL/USDC fill tháng 3/2026 chỉ lệch 0.72 bps so với best CEX midpoint.

March 2026 volume

$19.87B

SOL/USDC + SOL/USDT volume của top Prop AMM cohort trong tháng 3/2026.

Top venues Q1/2026

HumidiFi / BisonFi

Hai DEX có average daily volume lớn nhất Solana Q1/2026 đều là Prop AMM.

Ý chính cần hiểu

AMM truyền thống dân chủ hóa thanh khoản: ai cũng có thể làm LP. Prop AMM tối ưu chất lượng khớp lệnh: market maker chuyên nghiệp kiểm soát pricing, inventory và risk logic. Vì vậy, Prop AMM không thay thế hoàn toàn AMM truyền thống, mà phù hợp nhất với các cặp thanh khoản lớn như SOL/USDC, SOL/USDT, BTC, ETH hoặc tài sản tokenized có giá tham chiếu rõ ràng.

01 · Định nghĩa dễ hiểu

Prop AMM là “AMM có market maker chuyên nghiệp đứng sau”

Trong AMM truyền thống như constant-product AMM, giá được xác định bởi công thức cố định, ví dụ x × y = k. Người dùng gửi tài sản vào pool để làm LP, trader swap với pool, và giá thay đổi sau mỗi giao dịch. Mô hình này rất phù hợp cho tài sản mới, long-tail token và thị trường cần thanh khoản permissionless.

Prop AMM đi theo hướng khác. Thay vì công khai một đường cong cố định và cho mọi người làm LP, Prop AMM dùng pricing engine riêng, thường do market maker chuyên nghiệp vận hành. Engine này liên tục tham chiếu giá từ CEX, oracle hoặc nguồn dữ liệu khác, sau đó cập nhật báo giá on-chain. Người dùng vẫn swap on-chain và giao dịch vẫn có thể kiểm chứng trên blockchain, nhưng logic định giá phía sau là proprietary — tức không công khai hoàn toàn.

Bước 1

Off-chain pricing

Market maker quan sát giá từ CEX, oracle, order book và các nguồn thanh khoản lớn.

→

Bước 2

Oracle update

Giá tham chiếu mới được gửi lên program on-chain bằng các update nhỏ, nhanh và có nonce chống replay.

→

Bước 3

On-chain execution

Trader swap trực tiếp với program, giao dịch settle on-chain và có thể kiểm chứng sau đó.

02 · So sánh với AMM truyền thống

AMM truyền thống mở hơn; Prop AMM hiệu quả hơn trên các cặp thanh khoản lớn

Tiêu chí	AMM truyền thống	Prop AMM
Nguồn thanh khoản	Cộng đồng LP gửi tài sản vào pool.	Market maker hoặc operator dùng vốn và inventory riêng.
Cách định giá	Công thức công khai như x*y=k hoặc concentrated liquidity.	Pricing engine riêng, tham chiếu oracle/CEX và cập nhật liên tục.
Mức độ minh bạch	Logic định giá dễ quan sát, dễ fork.	Execution on-chain minh bạch, nhưng logic market making thường không công khai.
Điểm mạnh	Permissionless, phù hợp tài sản mới và long-tail token.	Spread hẹp, slippage thấp, phản ứng nhanh với thị trường.
Điểm yếu	Dễ bị stale price, arbitrage, impermanent loss và toxic flow.	Ít mở cho LP nhỏ lẻ, phụ thuộc vào operator, khó audit toàn bộ logic.

Cách hình dung đơn giản

AMM truyền thống giống một cửa hàng đặt bảng giá cố định theo công thức. Prop AMM giống một desk market making chuyên nghiệp: liên tục nhìn giá thị trường, kiểm soát inventory, cập nhật báo giá và chỉ nhận flow khi còn có thể khớp ở mức giá tốt mà vẫn quản trị được rủi ro.

03 · Vì sao Prop AMM phát triển mạnh trên Solana?

Solana có đúng “đất” cho Prop AMM: nhanh, rẻ, nhiều retail flow và aggregator mạnh

Prop AMM cần cập nhật giá rất thường xuyên. Nếu chain đắt hoặc chậm, việc liên tục gửi oracle updates và điều chỉnh book sẽ kém hiệu quả. Solana phù hợp vì phí thấp, throughput cao và thời gian block ngắn. Helius gọi đây là một phát triển đặc thù của Solana, được thúc đẩy bởi retail flow lớn, cơ chế transaction ordering, aggregator dominance và môi trường low-cost/high-throughput.

1. Phí thấp

Oracle updates cần gửi thường xuyên. Chi phí thấp giúp market maker update giá liên tục mà không bị phí ăn hết biên lợi nhuận.

2. Latency thấp

Giá càng fresh, market maker càng dám quote chặt. Nếu update chậm, spread phải rộng hơn để chống bị “pick off”.

3. Aggregator flow

Jupiter, Titan và các router gom order flow. Nếu Prop AMM quote tốt nhất, aggregator sẽ tự động đẩy flow tới đó.

4. Blue-chip pairs

SOL/USDC, SOL/USDT và các cặp lớn có giá tham chiếu rõ, phù hợp hơn với mô hình oracle-based pricing.

04 · Prop AMM hoạt động như thế nào?

Một Prop AMM thường gồm 2 phần: off-chain pricing engine và on-chain execution program

Jump Crypto mô tả PropAMM là hệ thống hai phần. Phần off-chain liên tục ước tính fair value từ nhiều thị trường. Phần on-chain biến view đó thành thanh khoản có thể khớp lệnh. Khác biệt quan trọng là giao dịch cuối cùng vẫn settle on-chain, nên người dùng và nhà phân tích có thể kiểm tra execution sau đó.

Luồng hoạt động tiêu chuẩn

Quan sát thị trường: CEX order books, oracle, liquidity venues, volatility.

Tính fair value và inventory target cho từng cặp giao dịch.

Gửi oracle update on-chain, thường theo cadence nhanh hoặc khi giá lệch quá ngưỡng.

On-chain program tạo book/ticks quanh oracle midpoint và kiểm soát depth.

Aggregator route giao dịch tới Prop AMM nếu giá tốt nhất tại thời điểm execution.

Inventory management

Prop AMM không chỉ báo giá, mà còn quản lý inventory. Nếu pool đang thiếu SOL, nó có thể quote hấp dẫn hơn để nhận SOL vào; nếu đang dư SOL, nó có thể giảm depth hoặc widen spread ở chiều làm inventory lệch thêm.

Toxic-flow defense

Khi giá update đã cũ, flow có dấu hiệu adverse selection hoặc routing path có lịch sử xấu, Prop AMM có thể widen fee, giảm depth hoặc từ chối quote quá tốt để tránh bị arbitrage.

05 · Số liệu mới nhất cần biết

Q1/2026 là quý Prop AMM vượt AMM truyền thống trên Solana spot DEX

Chỉ số	Số liệu	Ý nghĩa
Solana avg daily spot DEX volume	$2.84B	Giảm 30% QoQ từ $4.04B, nhưng Solana tăng share spot DEX từ 29% lên 33%.
Prop AMM share	53%	Prop AMM vượt traditional AMM, tăng từ 45% ở Q4/2025.
HumidiFi avg daily volume	$461.8M	Top Solana DEX Q1/2026, dù giảm 57% QoQ vì cạnh tranh tăng.
BisonFi avg daily volume	$431.5M	Tăng 362% QoQ, thu hẹp khoảng cách với HumidiFi.
Tessera V avg daily volume	$180.1M	Giảm 36% QoQ, xếp thứ 6 trong nhóm Solana DEX Q1.
Median Prop AMM fill	0.72 bps	Thấp hơn 2.57 bps institutional CEX tier và 10.57 bps retail tier theo Jump Crypto.

Điểm đáng chú ý: Jump Crypto phân tích hơn 20 triệu fills trong tháng 3/2026 và ghi nhận middle 50% Prop AMM fills nằm trong khoảng 0.33–1.36 bps so với best CEX midpoint. Tổng volume SOL/USDC và SOL/USDT của top Prop AMM cohort đạt $19.87B, tương đương quy mô tổng hợp của Binance, Coinbase, OKX và Bybit trên cùng nhóm SOL-dollar pairs trong giai đoạn đó.

06 · Vì sao người dùng được lợi?

Người dùng không cần biết mình đang dùng Prop AMM, nhưng vẫn hưởng execution tốt hơn qua aggregator

Đa số người dùng không mở trực tiếp HumidiFi, BisonFi hay Tessera V. Họ swap qua Jupiter, Titan, ví hoặc frontend aggregator. Aggregator sẽ so sánh nhiều nguồn thanh khoản và route tới nơi có giá executable tốt nhất. Nếu Prop AMM quote tốt hơn AMM truyền thống, flow sẽ tự động chảy về Prop AMM.

1. Giá tốt hơn

Prop AMM có thể quote chặt hơn vì giá được update thường xuyên và market maker kiểm soát rủi ro inventory tốt hơn.

2. Slippage thấp hơn

Thay vì dựa vào đường cong tĩnh, Prop AMM có thể tạo depth quanh giá fair value, đặc biệt hữu ích cho lệnh SOL/stable lớn.

3. Ít bị stale price hơn

Oracle updates nhanh giúp giảm cửa sổ giá cũ bị arbitrage hoặc bị sandwich trên các route dễ dự đoán.

Lưu ý quan trọng

Một số aggregator hoặc wallet frontend có thể thu thêm phí giao diện. Phí này không phải bản chất của Prop AMM, mà là phí ở lớp route/interface. Vì vậy, khi so sánh execution, cần tách rõ protocol-level price và frontend-level fee.

07 · Rủi ro và tranh luận

Prop AMM cải thiện execution, nhưng đánh đổi bằng mức độ mở và minh bạch

Rủi ro	Vấn đề	Cách theo dõi
Opacity	Logic định giá và inventory management thường không công khai như AMM truyền thống.	Theo dõi on-chain fills, spread, slippage, uptime và upgrade activity.
Centralization risk	Liquidity phụ thuộc vào một số operator/market maker chuyên nghiệp.	Theo dõi market share giữa HumidiFi, BisonFi, Tessera V, SolFi, ZeroFi và các venue mới.
Oracle staleness	Nếu oracle update landing chậm, pool có thể bị adverse selection.	Theo dõi update cadence, block latency, priority fee behavior và markout.
Aggregator dependence	Prop AMM cần aggregator để nhận flow; nếu router thay đổi logic, market share có thể biến động nhanh.	Theo dõi Jupiter, Titan DART, wallet routing và các API routing mới.
LP accessibility	Người dùng nhỏ lẻ thường không thể làm LP trực tiếp trong Prop AMM.	Phân biệt lợi ích của trader với lợi ích của LP/community.

Điểm tranh luận cốt lõi

Prop AMM làm DeFi giống CEX hơn về chất lượng execution, nhưng cũng làm DeFi bớt “LP mở cho tất cả” hơn. Đây không nhất thiết là xấu; chỉ cần hiểu đúng: Prop AMM tối ưu cho trader và market efficiency, còn AMM truyền thống tối ưu cho openness và long-tail liquidity.

08 · Cập nhật 2026: Prop AMM đang đi về đâu?

Từ spot DEX sang perps, tokenized assets và hạ tầng routing thế hệ mới

Xu hướng mới nhất là Prop AMM không còn chỉ nằm ở spot SOL/stable pairs. Messari ghi nhận Phoenix Perps, do Ellipsis Labs phát triển, là một trong những perp DEX được theo dõi trong 2026 vì sử dụng Prop AMM làm nguồn thanh khoản. Jump Crypto cũng lập luận rằng mô hình này có thể mở rộng sang tokenized securities, prediction markets và perpetual futures.

Phoenix Perps

Private beta trong Q1/2026, dùng Prop AMM làm liquidity source nhằm đưa tighter spreads và dynamic pricing sang perps.

Titan DART

Routing engine ưu tiên best price từ market makers. Đây là dấu hiệu cạnh tranh routing sẽ ngày càng quan trọng.

BAM Maker Priority

Jump Crypto giới thiệu plugin block-assembly giúp market makers có deterministic top-of-batch execution mỗi 50ms, nhằm nén spread.

HumidiFi Aquarium

HumidiFi ra mắt hệ thống market-making có public dashboards về pools, spreads và metrics, giúp tăng khả năng quan sát.

Tokenized equities

Prop AMM phù hợp với tài sản có giá tham chiếu rõ như cổ phiếu tokenized vì có thể anchor vào dữ liệu thị trường ngoài chain.

Regulatory layer

Khi Prop AMM đi sang tokenized securities, câu chuyện không chỉ là execution mà còn là KYC, transfer restrictions và compliance ở asset layer.

09 · Nhận định

Prop AMM là bước tiến của DEX từ “có thanh khoản” sang “có execution quality”

Trong giai đoạn đầu của DeFi, câu hỏi chính là: làm sao để bất kỳ ai cũng có thể tạo pool và giao dịch tài sản mới? AMM truyền thống giải quyết rất tốt bài toán đó. Nhưng khi thị trường lớn hơn, user quan tâm nhiều hơn tới giá khớp, spread, slippage và khả năng cạnh tranh với CEX. Prop AMM xuất hiện để giải quyết bài toán thứ hai.

Điểm đáng chú ý nhất là Prop AMM không chỉ là một DEX category mới. Nó là thay đổi về cấu trúc thị trường: market makers đưa logic định giá phức tạp lên gần execution layer, aggregator biến các market maker thành những venue cạnh tranh theo giá, còn blockchain giữ vai trò settlement và kiểm chứng execution. Nếu mô hình này tiếp tục mở rộng, DEX sẽ không còn chỉ cạnh tranh bằng TVL, mà cạnh tranh bằng chất lượng khớp lệnh.

Tốt cho trader

Trader hưởng giá tốt hơn, slippage thấp hơn và routing hiệu quả hơn, đặc biệt ở các cặp tài sản lớn.

Tốt cho chain

Nhiều volume chất lượng cao hơn có thể tạo thêm priority fees, MEV tips và nhu cầu blockspace.

Cần theo dõi

Mức độ minh bạch, tập trung liquidity, quyền lực của aggregator và cách quản trị rủi ro khi mở rộng sang perps/RWA.

5 điều nên nhớ về Prop AMM

Prop AMM là AMM được quản lý chủ động bởi market maker chuyên nghiệp, không phải pool LP mở như AMM truyền thống.

Mô hình này mạnh nhất ở các cặp thanh khoản lớn có giá tham chiếu rõ, ví dụ SOL/USDC hoặc SOL/USDT.

Sức mạnh của Prop AMM đến từ oracle updates nhanh, inventory management và khả năng phòng thủ trước toxic flow.

Q1/2026 đánh dấu bước ngoặt: 53% Solana spot DEX volume đi qua Prop AMM, vượt traditional AMM.

Rủi ro chính là opacity, tập trung liquidity và phụ thuộc aggregator; vì vậy cần đánh giá Prop AMM bằng dữ liệu execution, không chỉ bằng volume.

Nguồn tham khảo: Messari State of Solana Q1 2026, Jump Crypto PropAMMs and the Next Chapter of Permissionless Market Structure, Helius Solana’s Proprietary AMM Revolution, Figment The Rise of Proprietary Market Makers on Solana, Solana Foundation Ecosystem Roundup April 2026. Nội dung chỉ nhằm mục đích kiến thức và nghiên cứu thị trường, không phải khuyến nghị đầu tư.