Thư Viện Thuật Ngữ Trading Crypto

Tài liệu này hệ thống hóa các khái niệm chuyên môn về nghiệp vụ giao dịch (Trading) trong thị trường tài chính truyền thống và không gian tiền mã hóa (Cryptocurrency). Các thuật ngữ được phân loại theo cấu trúc logic nhằm phục vụ nghiên cứu và quản trị danh mục đầu tư.

1. Nền Tảng Thị Trường

Thị trường Tài chính (Financial Market)

Hệ sinh thái giao dịch nơi các thành viên (cá nhân và định chế) trao đổi các lớp tài sản (chứng khoán, trái phiếu, hàng hóa) dựa trên cơ chế thanh toán và giá cả phản ánh cán cân cung - cầu.

Thị trường Tiền mã hóa (Cryptocurrency Market)

Một phân lớp của thị trường tài chính, trong đó tài sản giao dịch là các đồng tiền kỹ thuật số (Coin/Token) được phát hành và vận hành trên nền tảng công nghệ Sổ cái Phân tán (Blockchain).

Order Book (Sổ lệnh)

Danh sách điện tử ghi nhận các lệnh mua và bán của một tài sản tại các mức giá khác nhau trong thời gian thực, cung cấp thông tin cốt lõi về độ sâu thị trường.

Bid-Ask Spread (Chênh lệch giá Mua - Bán)

Khoảng cách giữa mức giá mua cao nhất (Bid) và mức giá bán thấp nhất (Ask) trên sổ lệnh. Mức chênh lệch này phản ánh chi phí giao dịch tức thời và thước đo độ thanh khoản của thị trường.

Dark Pool (Bể giao dịch ngầm)

Hệ thống giao dịch thay thế (ATS) mang tính riêng tư dành cho các tổ chức tài chính lớn nhằm thực hiện các lệnh khối lượng quy mô lớn mà không làm lộ thông tin trước khi khớp lệnh, giúp giảm thiểu tác động giá (Market Impact).

Short Squeeze (Ép vị thế bán khống)

Tình trạng giá tài sản gia tăng đột biến, ép buộc các nhà giao dịch đang nắm giữ vị thế bán khống (Short) phải mua lại tài sản để đóng vị thế (cắt lỗ), từ đó tạo ra chuỗi phản ứng dây chuyền tiếp tục đẩy giá lên cao do thanh khoản mua bị vắt kiệt.

SAFU (Secure Asset Fund for Users)

Quỹ dự phòng rủi ro hệ thống được thiết lập bởi các nền tảng giao dịch nhằm bảo vệ tài sản của người dùng trong các tình huống khẩn cấp hoặc sự cố an ninh mạng.

Turing Complete / Incomplete

Khái niệm đánh giá năng lực tính toán của một mạng lưới Blockchain. Ethereum là Turing Complete (có khả năng xử lý mọi lệnh logic phức tạp của Smart Contract), trong khi Bitcoin được thiết kế Turing Incomplete để giới hạn tính năng, qua đó tối ưu hóa mức độ dự đoán và bảo mật hạt nhân.

2. Thành Viên & Chu Kỳ Thị Trường

Investor (Nhà đầu tư)

Cá nhân hoặc tổ chức phân bổ vốn dài hạn, tập trung vào giá trị nội tại và tiềm năng tăng trưởng cấu trúc của tài sản, tìm kiếm lợi nhuận thông qua các hoạt động sản xuất kinh doanh hoặc nắm giữ dài hạn.

Trader (Nhà giao dịch)

Thành viên tham gia thị trường tìm kiếm lợi nhuận thông qua việc khai thác sự chênh lệch giá cả và biến động ngắn hạn của tài sản tài chính.

Trading For Living (Giao dịch toàn thời gian)

Trạng thái mà một nhà giao dịch đạt đủ năng lực quản trị danh mục và tạo ra mức lợi nhuận ổn định, biến hoạt động giao dịch thành nguồn thu nhập chính thay thế cho công việc truyền thống.

Bull Market / Bear Market

Các pha chu kỳ vĩ mô của thị trường. Bull Market đại diện cho xu hướng tăng trưởng kéo dài với áp lực mua áp đảo, trong khi Bear Market đặc trưng bởi sự suy giảm giá trị trên diện rộng.

Sideway (Thị trường đi ngang)

Trạng thái thị trường tích lũy trong một biên độ hẹp giữa ngưỡng hỗ trợ và kháng cự, thể hiện sự cân bằng tạm thời giữa lực cung và lực cầu.

3. Chiến Lược Giao Dịch

Scalping (Giao dịch lướt sóng cực ngắn)

Chiến lược tần suất cao (đối với cá nhân) nhằm thu lợi nhuận từ những thay đổi vi mô về giá trị tài sản. Các vị thế thường chỉ được giữ từ vài giây đến vài phút với khối lượng lớn.

Day Trading (Giao dịch trong ngày)

Khung giao dịch ngắn hạn (từ M5 đến H1). Nhà giao dịch mở và đóng toàn bộ vị thế trong cùng một ngày để loại bỏ hoàn toàn rủi ro qua đêm (Overnight Risk).

Swing Trading (Giao dịch dài hạn)

Phong cách giao dịch theo xu hướng trung hạn (từ H1 đến D1). Nhà giao dịch thường giữ vị thế từ vài ngày đến vài tuần nhằm bắt trọn một con sóng tăng/giảm chính của thị trường.

High-Frequency Trading - HFT

Phương pháp của các định chế sử dụng hệ thống máy tính mạnh mẽ để phân tích và thực thi lượng lớn các lệnh trong mili-giây, khai thác các điểm chênh lệch giá vi mô.

Algorithmic Trading (Trade Bot)

Việc sử dụng các chương trình máy tính dựa trên quy tắc toán học và thống kê để tự động hóa quá trình ra quyết định và thực thi lệnh, loại bỏ yếu tố cảm xúc.

Mean Reversion (Hoàn quy về trung bình)

Chiến lược dựa trên giả định toán học rằng giá của một tài sản sau khi biến động cực đoan sẽ có xu hướng hội tụ trở lại mức trung bình thống kê trong lịch sử.

4. Thực Thi Lệnh (Order Types)

Market Order (Lệnh Thị trường): Lệnh yêu cầu thực thi ngay lập tức với mức giá khả dụng tốt nhất đang có trên Order Book.
Limit Order (Lệnh Giới hạn): Lệnh chờ thực thi việc mua/bán ở một mức giá cụ thể (hoặc tốt hơn) do nhà giao dịch thiết lập.
Stop Limit Order (Lệnh Dừng - Giới hạn): Lệnh điều kiện kết hợp. Khi giá thị trường chạm đến một "Mức giá dừng" (Stop Price), hệ thống sẽ tự động kích hoạt đẩy một Lệnh giới hạn (Limit Order) vào sổ lệnh.
OCO Order (One Cancels the Other): Cấu trúc đặt đồng thời hai lệnh (thường là chốt lời và cắt lỗ). Ngay khi một lệnh được thực thi, lệnh còn lại sẽ tự động bị hệ thống hủy bỏ.
Iceberg Order (Lệnh tảng băng chìm): Thuật toán chia nhỏ một lệnh khối lượng cực lớn thành nhiều lệnh vi mô để khớp dần, nhằm che giấu tổng quy mô giao dịch khỏi sổ lệnh công khai.

5. Phái Sinh, Đòn Bẩy & Quản Trị Rủi Ro

Margin Trading / Leverage

Hoạt động sử dụng vốn vay từ nền tảng môi giới (Ký quỹ) để khuếch đại quy mô vị thế giao dịch (Đòn bẩy), giúp gia tăng tỷ suất sinh lời trên vốn nhưng đồng thời phóng đại rủi ro thua lỗ.

Margin Call (Lệnh gọi Ký quỹ)

Cảnh báo bắt buộc từ nhà môi giới khi vốn chủ sở hữu của tài khoản giảm xuống dưới tỷ lệ duy trì tối thiểu, yêu cầu nộp thêm tài sản hoặc đối mặt với việc thanh lý vị thế.

Perpetual Futures

Hợp đồng Tương lai Không kỳ hạn. Công cụ phái sinh không có ngày đáo hạn định trước. Nó sử dụng cơ chế Tỷ lệ tài trợ (Funding Rate) để neo giá hợp đồng bám sát với giá giao ngay (Spot) của tài sản.

Take Profit (TP) & Stop Loss (SL)

Các ngưỡng giá thiết lập trước nhằm tự động đóng vị thế để hiện thực hóa lợi nhuận (Take Profit) hoặc cắt giảm tổn thất tối đa (Stop Loss) trong một giới hạn rủi ro cho phép.

Trailing Stop (Lệnh dừng lỗ động)

Thuật toán cắt lỗ có khả năng dịch chuyển thuận chiều với xu hướng giá, giúp nhà giao dịch khóa chặt và bảo toàn biên lợi nhuận khi thị trường đột ngột đảo chiều.

Hedging (Phòng vệ giá)

Chiến thuật mở các vị thế giao dịch phái sinh đối nghịch nhau (Long/Short) nhằm trung hòa rủi ro hệ thống hoặc giảm thiểu tác động từ biến động giá bất lợi lên danh mục đầu tư chính.

Martingale

Chiến lược quản lý vốn phi tuyến tính, trong đó quy mô vị thế được tăng gấp đôi sau mỗi lệnh thua lỗ với kỳ vọng một lệnh thắng sẽ bù đắp toàn bộ thâm hụt. Đây là chiến lược mang Rủi ro phá sản (Risk of Ruin) cực cao.

6. Phân Tích Kỹ Thuật

6.1. Công Cụ Chỉ Báo & Xung Lượng

Momentum (Động lượng): Thước đo tốc độ và sức mạnh của một xu hướng giá. Động lượng lớn cho thấy xu hướng hiện tại được hỗ trợ bởi khối lượng giao dịch vững chắc.
VWAP (Volume Weighted Average Price): Chỉ báo tính toán mức giá trung bình của tài sản dựa trên trọng số khối lượng giao dịch. Đây là thước đo thanh khoản quan trọng giúp các định chế đánh giá hiệu suất thực thi lệnh.
Pivot Point (Điểm xoay): Hệ thống chỉ báo kỹ thuật tính toán các mốc giá xoay chiều trung tâm dựa trên dữ liệu quá khứ, giúp thiết lập các vùng hỗ trợ (S1-S5) và kháng cự (R1-R5) tiềm năng.
Golden Cross (Giao cắt vàng): Tín hiệu xác nhận xu hướng tăng trưởng vĩ mô trong phân tích kỹ thuật, xuất hiện khi đường trung bình động ngắn hạn (VD: MA50) cắt lên trên đường trung bình động dài hạn (VD: MA200).

6.2. Hành Vi Giá & Dòng Tiền Thông Minh

Phương pháp Wyckoff: Khung phân tích cấu trúc thị trường chuyên sâu dựa trên mối quan hệ Cung - Cầu và nỗ lực - kết quả (Volume Spread Analysis). Nhận diện các chu kỳ Tích lũy, Tăng giá, Phân phối và Giảm giá do dòng tiền tổ chức (Smart Money) điều hướng.
Order Block - OB (Khối lệnh): Vùng giá đặc thù nơi các dòng vốn tổ chức từng tích lũy khối lượng lớn. Trên đồ thị, OB đóng vai trò như các vùng cung-cầu có tính thanh khoản cao khi giá quay trở lại kiểm tra (mitigation).
Fair Value Gap - FVG (Khoảng trống Giá trị Hợp lý): Vùng mất cân bằng cục bộ giữa lực mua và bán do động thái đẩy giá quá nhanh, tạo ra khoảng trống không có giao dịch đối nghịch.
Liquidity Sweep (Thu thập thanh khoản): Hành vi thao túng giá ngắn hạn, quét qua các vùng đỉnh/đáy cũ nhằm kích hoạt lệnh dừng lỗ (Stop-loss) của đám đông, cung cấp đủ thanh khoản cho các định chế khớp lệnh lớn.
Breakout (Phá vỡ cấu trúc giá): Hành vi giá xuyên thủng một ngưỡng hỗ trợ hoặc kháng cự quan trọng kèm theo khối lượng giao dịch lớn, xác nhận việc thiết lập một mặt bằng giá mới.
Bull Trap / Bear Trap (Bẫy giá Tăng / Giảm): Tín hiệu phá vỡ giả (Fakeout). Giá dường như đã vượt qua vùng kháng cự (Bull Trap) hoặc hỗ trợ (Bear Trap) để thu hút lệnh từ các nhà giao dịch nhỏ lẻ, nhưng sau đó ngay lập tức đảo chiều mạnh mẽ về xu hướng cũ.

6.3. Các Mô Hình Giá Cổ Điển

Head and Shoulders (Vai - Đầu - Vai): Cấu trúc đảo chiều tại đỉnh với ba đỉnh liên tiếp (đỉnh giữa cao nhất). Việc phá vỡ đường viền cổ (Neckline) xác nhận xu hướng chuyển từ tăng sang giảm. Mô hình nghịch đảo (Inverse) báo hiệu đảo chiều tại đáy.
Cup and Handle (Cốc tay cầm): Cấu trúc tiếp diễn xu hướng tăng. Giai đoạn "Cốc" thể hiện sự cạn kiệt nguồn cung và phục hồi hình vòng cung; giai đoạn "Tay cầm" là nhịp điều chỉnh rũ bỏ vị thế yếu trước khi giá bứt phá mạnh mẽ.
Bull Flag (Cờ Tăng giá): Mô hình củng cố sau một đợt tăng giá dốc. Hình thái điều chỉnh đi xuống trong một kênh song song hẹp trước khi tiếp tục phá vỡ lên trên theo xu hướng chính. Lợi nhuận kỳ vọng thường tương đương với chiều dài của cột cờ (cơn sóng đẩy trước đó).